Biomarkers voor welzijn van melkvee

De maatschappelijke belangstelling voor het welzijn van landbouwhuisdieren is groot. De Nederlandse zuivelsector beschouwt een goed niveau van dierenwelzijn op melkveebedrijven dan ook als een belangrijk kwaliteitscriterium voor een duurzame melkveehouderij. Maar hoe 'meet' je het welzijn van melkkoeien eenvoudig? De huidige methoden voor het monitoren van gezondheid en welzijn, zoals KoeKompas, zijn arbeidsintensief en daardoor relatief kostbaar. Bovendien ontbreken specifieke waarnemingscriteria voor 'positief' welzijn.

Doel van het project

Uit onderzoek met mensen blijkt dat de emotionele toestand (van positief tot negatief) samenhangt met variatie in bepaalde hormonen en andere biologisch actieve stofjes in lichaamsvloeistoffen zoals bloed en speeksel. Deze stofjes worden 'biomarkers' genoemd. Voor melkkoeien kunnen dergelijke biomarkers wellicht gevonden worden in melk, urine, mest, speeksel en haar: lichaamseigen producten die zonder lichamelijke ingrepen verzameld en geanalyseerd kunnen worden. Dit project gaat op zoek naar gemakkelijk toepasbare biomarkers anders dan bloed, die een meetbare indicatie zijn van welzijn bij melkkoeien vastgelegd met een gedragstest.

Aanpak

De aanpak combineert 3 recente wetenschappelijke ontwikkelingen. Dieren hebben het vermogen om gevoelens en emoties te ervaren. Welzijn van dieren is niet direct meetbaar; in essentie heeft welzijn betrekking op de emotionele toestand van het dier. Recent onderzoek ondersteunt het idee dat de emotionele toestand van dieren indirect en objectief gemeten kan worden in een specifieke gedragstest.

Daarnaast wordt grote vooruitgang geboekt met het frequent en zo veel mogelijk non-invasief meten van neuroendocriene en fysiologische biomarkers bij (landbouwhuis)dieren in biologische materialen zoals melk, urine, mest, speeksel en haar, en van fysiologische en gedragsvariabelen met behulp van sensoren.

Fundamenteel onderzoek

Groepen koeien worden onder gecontroleerde omstandigheden blootgesteld aan houderijomstandigheden waarvan wordt verondersteld dat deze een verschil in emotionele toestand bij de koeien teweegbrengen, variërend van negatief tot positief.

De emotionele toestand van koeien wordt vervolgens gemeten met een specifieke gedragstest. Tegelijkertijd worden bij deze dieren potentiële biomarkers gemeten, zowel in bloed (als referentie) als in biologische materialen anders dan bloed. Daarbij wordt gezocht naar zinvolle equivalenten van biomarkers die bij de mens aantoonbaar samenhangen met de emotionele toestand.

Praktijkonderzoek

Perspectiefrijke biomarkers - d.w.z. díe biomarkers die systematisch variëren met de emotionele toestand van koeien - worden ook bepaald onder praktijkomstandigheden. Op de melkveebedrijven worden de potentiële biomarkers bij een steekproef van koeien gemeten.

Daarnaast wordt het welzijnsniveau op de bedrijven in kaart gebracht met bestaande waarnemingsprotocollen zoals KoeKompas. Op deze manier kan gekeken worden naar mogelijke verbanden tussen welzijnsscores verkregen met bijvoorbeeld KoeKompas en de waarden van biomarkers.

Resultaten

Dit project voorziet, door het identificeren van biomarkers, in een unieke tool waarmee op een haalbare en gestandaardiseerde manier de mate van welzijn van melkkoeien objectief kan worden vastgesteld - bedoeld als praktische tool voor melkveehouders.

Publicaties

• WUR/UU 'Managementsamenvatting Biomarkers voor welzijn bij melkkoeien' (2025)