Ammoniak en klimaatemissies verlagen: met welke maatregelen kan dat en wat kosten ze?

De eerste resultaten zijn in de zomer van 2025 gepresenteerd binnen ZuivelNL. Vervolgens zijn diverse verfijningen doorgevoerd, waaronder het afzonderlijk in beeld brengen van de effecten van individuele maatregelen. De uiteindelijke resultaten zijn door Wageningen Social & Economic Research samengebracht in de rapportage ‘Verkenning van maatregelen voor de reductie van ammoniak- en broeikasgasemissies op Nederlandse melkveebedrijven’.

Werkwijze

Voor de analyse is gebruikgemaakt van 3 bedrijfstypen. Voor ieder bedrijf is een maatregelenpakket samengesteld om inzicht te geven in de haalbare emissiereductie, waarbij ook de effecten van afzonderlijke maatregelen in beeld zijn gebracht. Het effect van het totale pakket is vervolgens doorgerekend in de bedrijfsbegroting en vergeleken met een referentiebegroting zonder maatregelen. 

Ammoniak

De maatregelen bestaan uit zowel managementmaatregelen als stalaanpassingen. Per bedrijf is een logisch aansluitend pakket samengesteld, bestaande uit een deel van de volgende maatregelen:

• Krachtvoer met lager ruw eiwit.
• Bijproducten met lager RE (perspulp).
• Verbetering N-benutting mest.
• Meer weidegang.
• Dichte vloer, dagverse mest en dunne fractie strippen.
• Lely Sphere en CowToilet.
• Loopvloer spoelen met water.

Voor het bedrijf op klei zijn 2 scenario’s doorgerekend: één met een Lely Sphere en één met een CowToilet. De gerealiseerde reductie liep uiteen van 23 tot 44%.

Recent (juni 2026) heeft het kabinet in een brief aan de Tweede Kamer afrekenbare emissienormen voor 2035 aangekondigd voor ammoniak en klimaat. De voorgestelde bedrijfsspecifieke emissienorm is 0,164 NH3 per fosfaatrecht per jaar voor stal- en opslagemissies (Verdiepingsbijlage Hoofdlijn 1 Kamerbrief- Emissiereductie in de landbouw, industrie en mobiliteit; LVVN, 2026).

Deze emissies zijn dus niet volledig vergelijkbaar met de totale emissies uit de gebruikte berekening. Het is wel mogelijk om de doorvertaling naar deze norm te maken. Dit is in onderstaande tabel weergegeven.

Een aantal lessen hieruit zijn:

• Het bedrijf op zand realiseert een forse reductie van 32%. Hiervan valt 64% van de emissies  onder veldemissies. De gekozen norm is gericht op stal- en opslagemissies, daarvoor reduceert het bedrijf 17% en daarmee voldoet het niet aan de emissienorm. Dit komt mede doordat de reductie op veldemissies niet meegenomen zijn. 
• De maatregelenpakketten voor het bedrijf op klei zijn toereikend.
• Het maatregelenpakket voor het bedrijf op veen is niet toereikend. Een deel van de reductie valt onder veldemissies.

Impact maatregelen op economie

Het maatregelenpakket zorgt ervoor dat investeringen gedaan worden in onder andere stalaanpassingen en mestopslag. Tegelijkertijd zijn er ook kostenbesparingen, zo is een belangrijke impact van het verlagen van het ruw eiwitgehalte van het rantsoen de verlaging van de mestafzetkosten. Hetzelfde geldt voor de inzet van Renure. Verder nemen de overige kosten af als gevolg van lagere uitgaven aan kunstmest. In onderstaand overzicht zijn de effecten op het resultaat op bedrijfsniveau per bedrijfstype weergegeven.

Klimaat

Voor klimaat is per bedrijfstype een pakket samengesteld uit onderstaande maatregelen.

De emissiereductie van het maatregelenpakket was fors:

Impact maatregelenpakket ten opzichte van voorgestelde NIR-emissienorm

De voorgestelde norm wordt voor alle 3 de bedrijfstypen niet gehaald in de referentiesituatie. Met de managementmaatregelen daalt de emissie tot onder de norm, waarbij het voeren van Bovaer waarschijnlijk de grootste emissiereductie oplevert. Wanneer managementmaatregelen worden gecombineerd met methaanoxidatie, zorgt dit ervoor dat de emissie ruim onder de bedrijfsnorm komt.

Impact maatregelen op economie

Voor de uitvoering van het maatregelenpakket zijn investeringen nodig. Daarnaast zijn er gevolgen voor het jaarlijkse bedrijfsresultaat door het maken van extra kosten voor voerkosten of inzet van methaanremmers/additieven.

Het is van belang dat bijgaande impact berekend is op het hele pakket aan maatregelen en daarmee veel verder gaat dan nodig is om de door LVVN voorgestelde emissienorm voor klimaat te realiseren.

Conclusie

Ammoniak

Voor ammoniak resulteren de managementmaatregelen als geheel in een reductie van de emissie tussen de 10 en 21% afhankelijk van het bedrijfstype. Het effect varieert per afzonderlijke maatregel: (meer) perspulp resulteert in -4 tot -7%, een hogere stikstofbenutting in -2 tot -3% en meer weidegang op het kleibedrijf tot -9%. Op het veenbedrijf blijkt juist een lagere stikstofbemesting (-17%) een belangrijke maatregel vanwege het relatief grote aandeel veldemissies.

Technische stalmaatregelen leveren de grootste reductie van de ammoniakemissie op, waarbij mest scheiden en strippen (-27%) op het zandbedrijf en de Lely Sphere (-28%) of het CowToilet (-24%) op het kleibedrijf de grootste effecten laten zien. De combinatie van management en technische maatregelen zorgt voor een emissiereductie tussen de 23 en 44%.

Het berekende effect op het bedrijfsresultaat voor reductie van ammoniakemissie varieerde tussen de -1,09 euro per 100 kg melk voor het zandbedrijf en -2,98 euro per 100 kg melk voor het veenbedrijf (wanneer alleen managementmaatregelen genomen werden op het veenbedrijf was het resultaat +0,19 euro per 100 kg melk).

Klimaat

Voor het verlagen van de NIR-bedrijfsemissie heeft het voeradditief Bovaer (-9 tot -16%) de grootste impact op verlaging van methaanemissie uit pensfermentatie. Het effect neemt echter af wanneer meer weidegang wordt toegepast. Voor methaanemissies uit mest blijkt methaanoxidatie een effectieve maatregel (-10 tot -20%), hoewel de toepassing in de praktijk momenteel nog beperkt is. Fokkerij kan op langere termijn mogelijk bijdragen aan een grotere emissiereductie. 

Op veenbedrijven biedt een lagere bemestingsintensiteit (-7%) bovendien kansen om de lachgasemissie verder te verlagen. Het maatregelpakket als geheel zorgt voor een emissiereductie tussen de 31 en 40%. Dit is een fors hogere reductie ten opzichte van het gestelde overheidsdoel van 14% emissiereductie op de stal- en opslagemissies.

Het berekende effect op het economische resultaat van het pakket gericht op reductie van NIR-emissies varieerde tussen de -2,30 euro per 100 kg melk voor het zandbedrijf en -3,55 euro per 100 kg melk voor het veenbedrijf.

Een beperking van de gekozen opzet is dat niet berekend is wat het effect op het bedrijfsresultaat is van gecombineerde inzet van pakketten voor klimaat en ammoniak.